Ўзбекистон Президентининг Туркистондаги ТДТ саммитида илгари сурган деярли барча ташаббуслари амалий аҳамиятга эга бўлди
Ўзбекистон Президенты Шавкат Мирзиёев 15 мая куни амалий ташриф билан Туркистон шаҳрида бўлиб, турецкий давлатлар ташкилотининг норасмий саммитида иштирок этди. Ташриф доирасида сиесий, иқтисодий ва гуманитарный масалалар, шунингдек, олий даражадаги қатор икки томонлама учрашувлар ўтказилди. Ўзбекистон Президенты ҳузуридаги Стратегия в минтақалараро тадқиқотлар институты директора биринчи ўринбосари Акрамжон Неъматов «Дунё» А.А. ташаббуллари ҳақида сўзлаб берди.
- Ўзбекистон Президенты Шавкат Мирзиёевнинг Туркистонда бўлиб ўтган Турецкий давлатлар ташкилотининг норасмий саммитидаги иштироки ҳам мазмунан, ҳам икки томонлама мулоқотлар кўламига кўра жуда бой бўлди. Сизнингча, ушбу саммит, который хочет, чтобы у него были хослиги нимада?
- Авваламбор, ушбу ташриф Турецкий давлатлар ташкилотининг ривожланишидаги сифат жиҳатидан янги босқични, шунингдек, Марказий Осионинг шаклланаётган Евроосиё ҳамкорлиги архитектурасидаги ролики и эттирганини таъкидламоқчиман.
Қайд этиш жоизки, но галги саммитнинг диққат марказида нафақат маданий-гуманизм ҳамкорлик масалари, балки иқтисодий ва технологик тараққиёт келажаги билан бевосита боғлиқ бўлган рақамлаштириш, солнечный интеллект, транспорт ўзаро боғлиқлиги, инновациилар каби мавзулар ҳам бўлди. Но ТДТнинг янада прагматичен в качестве амалийного хамкорлика на платформе босқичма-бошича и айланаётганидан дарак беради.
Мамлакатимиз Евроосиёда очиқ, ўзаро манфаатли в технологииларга йўналтирилган ҳамкорликни ривожлантириш тарафдори бўлгани учун бундай ёндашув Ўзбекистон учун айниқса муҳимдир. Глобальный ўзгаришлар шароитида айнан ўзаро боғлиқлик, барқарор таъминот занжирлари, рақамли инфратузилма ва қўшма саноатни ривожлантириш масалалари минтақаларнинг узоқ муддатли рақобатбардошлигининг асосий омилларига айланмоқда.
Когда саммит хослиги шундаки, Марказий Осионинг минтақавий динамикада должен Марк сифатидаги роли тобора яққол кўзга ташланмоқда. Учреждение, как правило, дает информацию о том, как многие люди могут иметь торговые марки в Туркистоне, где есть большие города. В минтақаминизнинге на пути к тарихий-маданий муштараклик макони, балки и тисодий, транспорт в гуманитарной сфере, боғлиқликнинг муҳим тугуни сифатидаги аҳамияти и ортиб бораётганини кўрсатади.
Давлатимиз Раҳбарининг Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тохаев, Қирғизистон Президенти Садир Жапаров в Турции Президенти Режеп Таййип Эрдохан билан икки томонлама учрашувлари алоҳида эътиборга лойиқ. Улар Юрий дал понять, что он очень интенсивен в нашей этди.
Хусусан, Қирғизистон томони билан музокаралар чоғида йирик инфратузилма лойиҳаларини, английский язык, Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўлини илгари суришга алоҳида эътибор қаратилди. В то же время, многие стратегические направления в сфере транспорта, а также стратегические позиции в Европе, янгииқтисодий формируются в результате геодезического транзита в Марказий Осиёнинг, асосий транзит ва и шел к сокращению сифатидаги в направлении китради.
Турция этачиси билан учрашув Ўзбекистон-Турция муносабатлари барқарор кэн қамровли стратегический шериклик даражасига кўтарилганини яна бир бор тасдиқлади. В конце концов, вы можете получить инвестиционное образование, балки саноат, технологии, логистика, таълим ва бошқа соҳаларда узоқ муддатли ҳамкорликни шакллантириш ҳақида бормоқда.
Ташрифнинг гуманитарной жизни ҳам ғоят аҳамиятлидир. Ўзбекистон томонининг Туркистонда қурдирган масжидини зиёрат қилиши Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасидаги қардошлик муносабатлари Мустаҳкамланиб бораётганининг ёрқин рамзи, халқларимизнинг умум тарихий, маънавий ва маданий яқинлигининг ифодаси бўлди. Бугунги кунда гуманитарных йўналиш минтақадаги и қтисодий ва сиесий ҳамкорликни тобора узвий тўлдириб бораётгани муҳим аҳамиятга эга.
Кенгро доирада ушбу ташриф Ўзбекистон барча ҳамкорлар билан создает хамкорликни ривожлантириш тарафдори бўлиб, очиқ ва мувозанатли ташқи сиесатни давом эттираётганини тасдиқлайди. Шу билан бирга, Марказий Осиё давлатлари в Турции, ҳамкорликка ёпиқ геосиёсий лойиҳа сифатида эмас, балки Евроосиёдаги кэн қамровли инклюзив ва ўзаро манфаатли ҳамкорлик объединение бир қисми сифатида гараши муҳим аҳамиятга эга.
Шунинг учун ҳам бугунги кунда Марказий Осиё яхши қўшничилик, ўзаро боғлиқлик, прагматизм в минтаханинге барқарор риволажниши учун умий масъулият тамойилларига асосланган ўз кун тартибига бўлган халқаро муносабатларнинг мустақил субъекти сифатида тобора мустаҳкамланиб бормоқда.
- Туркистонда бўлиб ўтган ТДТ норасмий саммитида Ўзбекистон қандай кун тартиби билан чиқди ва сизнингча, Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган ташаббусларда нилар алоҳида эътиборга лойиқ?
- Ўзбекистон Турки давлатлар ташкилоти саммитида нафақат турки думёнинг маданий-цивилизациявий ҳамжамиятини мустаҳкамлашга, балки ангвало, технологии, транспорт, инвестиции в гуманитарную деятельность, янги архитектурысини шаклантиришга қаратилган жуда кэн қамровли ва айни пайтда прагматик кун тартибини илгари сурди.
Президент Шавкат Мирзиёевнинг проводит работу над тем, чтобы жить в шундаки, и в то же время ТДТнинг использует все возможности платформы ХХИ в качестве стратегического лидера в области политики и политики - солнечный интеллект, рақамли инфраузратилма, логистика, иқлим хавфсизлиги в кибербарарорлик бўйича амалий интеграция механизмов ўтишига урғу берилди.
Эътиборлиси, Ўзбекистон аслида «рақамли туркий макон»нинг концептуал кўринишини таклиф қилди. Гэп энди шунчаки гуманитарных наук яқинлик ёки савдони кенгайтириш ҳақида эмас, балки умий технологик экотизим яратиш ҳақида бормоқда. Айнан шу нуқтаи назардан солнечным интеллектом и стратегическим стратегическим шагом в области ташаббусов, шунингдека, минтахавий маълумотлар марказлари ва рақамли платформерни юқори тезликдаги алоқа каналов или орқали боғлаши керак бўлган Концепция «Рақамли туркий коридор» илгари сурилди.
Президенты Ўзбекистона рақамли кун тартибини турецкая цивилизация тарихий ва интеллектуальные мероси билан боғлагани айниқса муҳимдир. Мухаммад Аль-Хоразмий, Аҳмад ал-Фарғоний, Абу Райҳон Беруний ва Мирзо Улуғбекларнинг номларига мурожат қилиш нутққа янада чуқур в кўламли мазмун бағишлади. Если вы предпочитаете технологическую модернизацию, то это приведет к тому, что минтаринг станет частью илмийского меросининга табиий давоми сифатида в таъкидланди.
Ўзбекистоннинг ҳамкорликни институционализация қилиш ғоясини илгари сургани яна бир муҳим жиҳат бўлди. Президентнинг деярли барча ташаббуслари амалий аҳамият касб этиб, ўзаро ҳамкорликнинг аниқ механизмларини, жумладан, Қозоғистон билан қўшма венчур фондини, Тошкентда Технологиялар форумини, умумий маданий меросни бирлаштириш учун “катта маълумотлар” платформасини, Киберхавфсизлик бўйича туркий альянсни ҳамда сунъий йўлдош маълумотлари асосида иқлим хатарларини мониторинг қилиш тизимини яратишга қаратилди.
Ўзбекистон “рақамлаштириш - транспорт ўзаро боғлиқлиги – хавфсизлик” алоқасини изчил илгари сураётгани ҳам эътиборга молик. Нутқда Ўрта йўлакни Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли билан интеграция қилиш, божхона тартиб-таомилларини рақамлаштириш ва ягона логистика маконини ишга туширишга алоҳида эътибор қаратилди. Аслида, гап Марказий Осиё чекка ҳудуд эмас, балки асосий тугунлардан бирига айланадиган янги Евроосиё транспорт-технологик чизиқларини шакллантириш ҳақида бормоқда.
Экологик ташаббуслар блоки алоҳида эътиборга лойиқ. Ўзбекистон иқлим кун тартибига туркий маконнинг жамоавий хавфсизлиги масаласи сифатида қарашни таклиф қилди. ТДТ доирасида 2027 йилни Табиатни муҳофаза қилиш йили деб эълон қилиш ташаббуси, шунингдек, қурғоқчилик, тупроқ деградацияси ва музликларнинг эришини биргаликда мониторинг қилиш бўйича таклифлар Ташкилотга янада замонавий ва глобал миқёсда талаб қилинадиган кун тартибини беришга интилишдан далолат беради.
Ўсиб бораётган халқаро нотинчлик шароитида Президент Шавкат Мирзиёев ишонч, мувофиқлаштириш ва жамоавий барқарорлик масалаларига алоҳида эътибор қаратгани ҳам муҳим аҳамиятга эга. Киберхавфсизлик бўйича Туркий альянсни ташкил этиш таклифи бугунги кунда янги таҳдидлар нафақат анъанавий ҳарбий-сиёсий соҳада, балки рақамли маконда ҳам шаклланаётганининг ифодасидир.
Умуман олганда, Ўзбекистоннинг чиқиши Тошкент ТДТга Евроосиёнинг технологик, иқтисодий ва гуманитар ривожланишнинг мустақил марказларидан бирига айланишга қодир бўлган узоқ муддатли стратегик ҳамкорлик платформаси сифатида қарашини кўрсатди. Шу билан бирга, ўзбек ёндашувининг ўзига хос хусусияти прагматизм, институционал тафаккур ва очиқ минтақавий боғлиқлик ғоясининг уйғунлигидадир.
- Умуман олганда, ТДТ саммити якунларини қандай баҳолайсиз ва унинг бугунги кундаги амалий аҳамияти нимада?
- Кенгроқ стратегик контекстда гапирадиган бўлсак, Туркий давлатлар ташкилотининг якунланган саммити ТДТ жадал ўзгариб бораётган дунёда ҳамкорликнинг асосан рамзий ва гуманитар моделидан тўлақонли амалий ҳамкорлик платформасини шакллантиришга босқичма-босқич ўтаётганини кўрсатди.
Ва бу, эҳтимол, Туркистондаги учрашувнинг асосий натижасидир.
Бугунги кунда халқаро тизим чуқур трансформация даврини бошдан кечирмоқда. Геосиёсий парчаланиш кучаймоқда, транспорт йўналишлари, технологиялар, ресурслар ва бозорлар учун рақобат ортиб бормоқда. Одатий логистика занжирлари бузилмоқда, инфратузилма барқарорлиги, энергетика хавфсизлиги, рақамли суверенитет ва озиқ-овқат хавфсизлиги муҳим аҳамият касб этмоқда. Шу фонда давлатлар ташқи зарбаларга чидамлиликни таъминлай оладиган минтақавий ҳамкорлик форматларини тобора фаол изламоқда.
ТДТ саммити якунларини айнан шу нуқтаи назардан кўриб чиқиш лозим.
Учрашувнинг амалий аҳамияти, энг аввало, туркий дунё мамлакатлари мавҳум интеграция ғояларини эмас, балки биргаликда ривожланишнинг аниқ механизмларини – транспорт йўлаклари, рақамли инфратузилма, технологик кооперация, иқлимга чидамлилик, логистика ва киберхавфсизликни муҳокама қила бошлаганида намоён бўлади.
Етакчиларнинг деярли барча маърузалари у ёки бу даражада ўзаро боғлиқлик ва барқарорлик масалаларига бағишлангани диққатга сазовордир. Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев туркий маконнинг транспорт-транзит салоҳиятини мустаҳкамлаш ва Ўрта йўлакни ривожлантириш зарурлигига эътибор қаратди. Туркия Президенти Режеп Таййип Эрдоған ТДТ мамлакатлари ўртасида логистика интеграцияси ва иқтисодий ҳамкорликни кенгайтириш муҳимлигини таъкидлади. Озарбайжон Президенти Илҳом Алиев транспорт алоқалари ва минтақанинг янги Евроосиё йўналишларини шакллантиришдаги ўрнига алоҳида эътибор қаратди. Буларнинг барчаси айнан транспорт, логистика ва инфратузилмавий ўзаро боғлиқлик бугунги кунда янги минтақавий иқтисодиётнинг асосига айланаётганини акс эттиради.
Шу маънода Марказий Осиё аста-секин Евроосиёнинг муҳим тугунларидан бирига айланмоқда. Минтақага энди шунчаки транзит ҳудуд сифатида қаралмаяпти. Бугун бу ерда Шарқ ва Ғарбни, Шимол ва Жанубни боғлайдиган янги ишлаб чиқариш, логистика ва инвестиция марказини барпо этиш ҳақида гап кетмоқда.
Шу боис Хитой - Қирғизистон - Ўзбекистон темир йўли, Ўрта йўлакни интеграция қилиш, божхона тартиб-таомилларини рақамлаштириш, маълумотлар марказлари ва логистика платформаларини ривожлантириш масалалари муҳим аҳамият касб этмоқда. Амалда Евроосиёнинг янги инфратузилма географияси шаклланмоқда.
Саммитда транспорт алоқаси, рақамлаштириш ва хавфсизлик ўртасидаги ўзаро боғлиқлик аниқ белгилаб берилгани айниқса муҳимдир. Бугунги кунда давлатларнинг барқарорлиги нафақат ҳарбий салоҳият, балки транспорт йўлаклари, энергетика тармоқлари, рақамли инфратузилма ва таъминот занжирларининг узлуксиз ишлашини таъминлаш қобилияти билан ҳам белгиланади.
Шу маънода, Ўзбекистоннинг ташаббуслари ўз вақтида илгари сурилган ва стратегик жиҳатдан пухта ўйлангани кўринади. “Рақамли туркий коридор”, Туркий киберхавфсизлик альянси, иқлим хавфларини мониторинг қилиш тизими, қўшма сунъий интеллект платформаларини яратиш бўйича таклифлар XXI аср рақобати тобора кўпроқ технологик ва инфратузилмавий соҳаларда кечишини англашни акс эттиради.
Иқлим кун тартиби алоҳида эътиборга лойиқ. Бир неча йил олдин бундай мавзулар иккинчи дал понять, что это был қабул қилинган бўлса, бугунги кунда улар бевосита иқтисодий барқарорлик ва хавфсизлик масалалари билан боғлиқ. Сув танқислиги, тупроқ деградации, экстремал об-ҳаво ҳодисалари энергетика, қишлоқ хўжалиги, транспорт в миграцию жараонларига может быть таъсир кўрсатмоқда. В 2027 году Табиатни муҳофаза қилиш йили деб эълон қилиш тўғрисидаги таклифи жуда долзарб.
Саммит Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги сиёсий ишончнинг юксак дает намойиш этгани ҳам эътиборга молик. Бир неча йил аввал минтақави ҳамкорликнинг бундай жадал даражасини тасаввур қилиш қийин эди. Кунда Марказий Осиё ирик давлатлар ташқи сиёсатининг объектов эмас, баллы ўз кун тартибини шакллантириш ва йирик минтақави ташаббусларни илгари суришга қодир бўлган халқаро муносабатларнинг мустақил субъекты сифатида намоён бўлмоқда.
Умуман Олганды, саммитнинг амалий фойдаси минтаханинг узоқ муддатли барқарорлигини мустаҳкамлашдан выходец из дейиш мумкин. Турецкий разрыв в технологиях, а также ограниченность геолокации во всем мире, когда биржа может быть сброшена без оборудования, как в настоящее время.
Шунинг учун ҳам бугунги саммитга нафақат дипломатик тадбир, балки Евроосиёда прагматизм, ўзаро боғлиқлик, технолог ривожланиш ва жамоавий барқарорликка асосланган минтақави ҳамкорликнинг янги моделини шаклантиришнинг муҳим босқичи сифатида қараш лозим.
«Дунье» АА
